Phẫu thuật đục thủy tinh thể là giải pháp hiệu quả trong điều trị bệnh lý đục thủy tinh thể – nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực ở người cao tuổi. Tuy nhiên, hiệu quả của ca mổ không chỉ phụ thuộc vào tay nghề bác sĩ hay công nghệ phẫu thuật, mà còn liên quan mật thiết đến cách người bệnh chăm sóc mắt sau phẫu thuật.
Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn bạn chi tiết những điều cần biết để quá trình hồi phục sau mổ đục thủy tinh thể diễn ra nhanh chóng và an toàn.

1. Phẫu thuật đục thủy tinh thể là gì?

Đục thủy tinh thể là một trong những bệnh lý về mắt phổ biến nhất ở người cao tuổi, xảy ra khi thủy tinh thể – thấu kính tự nhiên trong mắt – bị mờ đục, khiến ánh sáng không thể truyền qua và hình ảnh trở nên nhòe, mờ hoặc biến dạng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đục thủy tinh thể là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa có thể phòng ngừa được, chiếm hơn 50% các trường hợp mù trên toàn cầu.

Để điều trị hiệu quả, phương pháp được áp dụng hiện nay là phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo, giúp người bệnh khôi phục thị lực và cải thiện chất lượng cuộc sống. Hai kỹ thuật phổ biến là:

• Phẫu thuật Phaco: Sử dụng đầu dò siêu âm để tán nhuyễn nhân thủy tinh thể bị đục và hút ra ngoài, sau đó thay bằng thấu kính nhân tạo.
• Phẫu thuật Laser Cataract: Áp dụng công nghệ laser để hỗ trợ tạo đường mổ, xé bao, chia nhỏ nhân trước khi hút ra, giúp tăng độ chính xác, hạn chế biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục.

Cả hai phương pháp đều an toàn, ít xâm lấn và cho kết quả thị lực rõ rệt chỉ sau vài ngày. Tuy nhiên, chăm sóc mắt sau phẫu thuật đục thủy tinh thể đúng cách mới là yếu tố quan trọng giúp duy trì kết quả lâu dài và phòng ngừa biến chứng hậu phẫu như viêm nội nhãn, phù hoàng điểm hay lệch thấu kính.

2. Cách chăm sóc mắt sau phẫu thuật đục thủy tinh thể trong sinh hoạt hằng ngày

Sau khi thực hiện phẫu thuật đục thủy tinh thể, người bệnh có thể cảm thấy thị lực cải thiện rõ rệt chỉ sau 24–48 giờ. Tuy nhiên, trong thời gian đầu hậu phẫu, mắt vẫn đang trong giai đoạn hồi phục và rất nhạy cảm. Việc chăm sóc mắt sau phẫu thuật đục thủy tinh thể cần được thực hiện nghiêm túc để phòng tránh viêm nhiễm, phù giác mạc hoặc thậm chí tổn thương vĩnh viễn.

Dưới đây là những lưu ý sinh hoạt quan trọng:

• Nghỉ ngơi tại nhà trong ngày đầu tiên sau phẫu thuật, tránh tiếp xúc môi trường bụi bẩn hoặc ánh sáng mạnh.
• Không để nước tiếp xúc trực tiếp với mắt trong 3 ngày đầu. Khi tắm gội, chỉ nên vệ sinh từ cổ trở xuống, dùng khăn sạch để lau mặt nhẹ nhàng.
• Không nằm úp, không cúi đầu thấp hoặc mang vác đồ nặng trong vòng 3 ngày đầu.
• Tránh tập gym, chạy bộ, bơi lội và các hoạt động mạnh trong 1 tháng sau mổ đục thủy tinh thể.
• Sau 2 ngày, có thể vận động nhẹ như đi bộ hoặc yoga thư giãn nếu mắt cảm thấy thoải mái.
• Tạm thời không điều khiển xe máy, ô tô trong ít nhất 1–2 ngày đầu tiên do tầm nhìn chưa ổn định.
• Đeo kính bảo hộ thường xuyên, kể cả khi ngủ trong 3 ngày đầu để tránh va chạm và dụi mắt trong vô thức.

Những hành động tưởng như nhỏ nhưng lại có ảnh hưởng lớn đến kết quả điều trị. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt những hướng dẫn này trong thời gian đầu để tránh các biến chứng không đáng có.

3. Ăn gì và kiêng gì để chăm sóc mắt sau phẫu thuật đục thủy tinh thể đúng cách?

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chăm sóc mắt sau phẫu thuật đục thủy tinh thể. Một thực đơn hợp lý không chỉ giúp mắt nhanh lành, mà còn hỗ trợ tái tạo tế bào, hạn chế biến chứng và cải thiện thị lực về lâu dài.

Nên ăn gì sau khi mổ đục thủy tinh thể?

Để phục hồi nhanh chóng, người bệnh nên bổ sung các nhóm thực phẩm sau:

• Thực phẩm giàu vitamin A, C, E: có trong cà rốt, bí đỏ, cải bó xôi, cam, bưởi,… giúp tăng cường sức đề kháng và bảo vệ tế bào giác mạc.
• Thực phẩm giàu kẽm và omega-3: như cá hồi, hạt chia, trứng, hạnh nhân – giúp hạn chế tình trạng khô mắt, giảm viêm sau mổ.
• Thức ăn dễ tiêu hóa: cháo, súp, rau luộc, giúp cơ thể hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn khi còn yếu.

Phẫu thuật đục thủy tinh thể kiêng ăn gì?

Trong tuần đầu tiên sau phẫu thuật, người bệnh nên tránh:

• Rượu, bia, thuốc lá, cà phê và chất kích thích: làm giãn mạch máu, dễ gây viêm nhiễm hoặc chảy dịch nhiều.
• Đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ, thực phẩm lên men hoặc khó tiêu: như ớt, dưa muối, nội tạng động vật – có thể làm cơ thể khó hấp thụ thuốc và làm tăng nguy cơ viêm hậu phẫu.
• Thực phẩm dễ gây dị ứng hoặc viêm: như hải sản lạ, đậu phộng,… nếu bệnh nhân có tiền sử dị ứng.

Một chế độ ăn uống lành mạnh sẽ hỗ trợ đắc lực cho quá trình chăm sóc sau mổ đục thủy tinh thể. Người bệnh cần nắm rõ mình nên ăn gì sau khi mổ đục thủy tinh thể và nên kiêng gì sau phẫu thuật đục thủy tinh thể để giúp mắt phục hồi nhanh và hạn chế tối đa các biến chứng.

4. Vệ sinh và chăm sóc mắt sau phẫu thuật đục thủy tinh thể: Những điều bắt buộc phải nhớ

Một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình chăm sóc mắt sau phẫu thuật đục thủy tinh thể chính là giữ cho mắt luôn sạch sẽ và được bảo vệ đúng cách. Sau phẫu thuật, mắt trở nên nhạy cảm, dễ nhiễm trùng nếu không được vệ sinh hợp lý hoặc tiếp xúc với môi trường khói bụi, vi khuẩn.

Vệ sinh mắt đúng cách

• Dùng nước muối sinh lý 0.9% và gạc vô trùng để lau nhẹ vùng quanh mắt mỗi ngày, ít nhất 1–2 lần.
• Tránh sử dụng khăn mặt thông thường có sợi bông dễ rơi vào mắt, gây kích ứng.
• Nếu thấy mắt tiết dịch, ngứa hoặc hơi rát nhẹ, có thể nhỏ thuốc kháng sinh theo đúng chỉ định của bác sĩ – tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt bên ngoài.
• Luôn nhớ đeo kính, nhất là khi ra ngoài
• Đeo kính bảo hộ hoặc kính mát khi ra ngoài để tránh bụi bẩn, gió hoặc ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp vào mắt.
• Trong 3 ngày đầu sau mổ đục thủy tinh thể, nên đeo kính cả khi ngủ để tránh va đập do chăn gối hoặc vô tình dụi mắt trong lúc ngủ.
• Tuyệt đối không đeo kính áp tròng trong ít nhất 1 tháng sau phẫu thuật.

Việc chăm sóc sau mổ đục thủy tinh thể cần đi kèm với thái độ kiên trì và tuân thủ hướng dẫn. Dù các triệu chứng ban đầu như hơi cộm, chảy nước mắt nhẹ có thể khiến người bệnh khó chịu, nhưng tuyệt đối không được dụi hoặc gãi mắt – điều này có thể làm rách bao nhân hoặc gây viêm nội nhãn, biến chứng nguy hiểm nhất sau phẫu thuật.

5. Hướng dẫn sử dụng thuốc khi chăm sóc mắt sau phẫu thuật đục thủy tinh thể

Bên cạnh việc nghỉ ngơi, vệ sinh đúng cách, sử dụng thuốc đúng hướng dẫn là yếu tố quan trọng để quá trình chăm sóc mắt sau phẫu thuật đục thủy tinh thể diễn ra an toàn, giúp mắt phục hồi nhanh và hạn chế tối đa nguy cơ viêm nhiễm hậu phẫu.

Cách dùng thuốc nhỏ mắt

• Rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi nhỏ thuốc.
• Lau vùng quanh mắt bằng gạc sạch hoặc khăn vô trùng.
• Khi nhỏ thuốc, không để đầu lọ chạm vào mắt hoặc lông mi để tránh nhiễm khuẩn.
• Mỗi loại thuốc nên nhỏ cách nhau tối thiểu 10 phút, không nhỏ dồn cùng lúc.
• Nếu thuốc trào ra ngoài, hãy dùng khăn sạch thấm nhẹ, không để trào ngược vào mắt.
• Lưu ý đặc biệt: Không dùng thuốc nhỏ mắt quá 20 ngày kể từ ngày mở nắp. Sang tháng thứ hai, nếu thuốc còn, cũng không nên dùng quá 01 tháng để đảm bảo hiệu lực và an toàn.

Thuốc uống và các loại thuốc đang sử dụng khác

• Uống thuốc bắt đầu từ buổi tối sau phẫu thuật, đúng liều bác sĩ kê.
• Nếu người bệnh đang sử dụng các thuốc điều trị bệnh khác (huyết áp, tiểu đường, xương khớp…), vẫn có thể tiếp tục dùng song song, nhưng nên báo với bác sĩ điều trị.

Việc tự ý thay đổi liều, dùng sai thuốc, hoặc kéo dài thời gian sử dụng thuốc nhỏ mắt có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như tăng nhãn áp, viêm kết mạc hoặc ảnh hưởng đến kết quả phục hồi sau mổ.

6. Tái khám định kỳ – Bước không thể thiếu khi chăm sóc mắt sau phẫu thuật đục thủy tinh thể

Việc tái khám đúng lịch đóng vai trò quan trọng trong quá trình chăm sóc mắt sau phẫu thuật đục thủy tinh thể. Mặc dù đây là một thủ thuật có tỷ lệ thành công cao, nhưng vẫn cần theo dõi sát để kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường như viêm nội nhãn, tụ dịch hoặc giảm thị lực sau mổ.

Lịch tái khám tiêu chuẩn sau phẫu thuật:

• Lần 1: Sau 1 ngày phẫu thuật
• Lần 2: Sau 1 tuần
• Lần 3: Sau 1 tháng
• Lần 4: Sau 3 tháng hoặc theo hẹn của bác sĩ

Trong những lần tái khám, bác sĩ sẽ đánh giá thị lực, áp lực nội nhãn, tình trạng thấu kính nhân tạo và mức độ hồi phục của mắt.

Khi nào cần đến bệnh viện ngay?

Người bệnh cần liên hệ bác sĩ ngay lập tức nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Mắt đau nhức dữ dội không thuyên giảm
• Chảy nước mắt hoặc dịch nhầy bất thường
• Thị lực đột ngột giảm sau khi đã ổn định
• Mắt đỏ kéo dài hoặc có cảm giác cộm, châm chích dữ dội

Chăm sóc sau mổ đục thủy tinh thể không kết thúc khi rời khỏi bàn mổ – quá trình theo dõi, tái khám định kỳ mới là yếu tố đảm bảo cho thị lực được duy trì ổn định và khỏe mạnh lâu dài.

7. Bác sĩ Bùi Tiến Hùng – Chuyên gia nhãn khoa hàng đầu tại Việt Nam

Bác sĩ Bùi Tiến Hùng là một trong những chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực nhãn khoa tại Việt Nam đồng thời còn đứng đầu về phẫu thuật Phakic ICL tại khu vực Đông Nam Á và Australia. Hiện tại bác sĩ đang công tác tại Bệnh viện mắt Ánh Sáng và Bệnh viện mắt Việt An. Với hơn 34 năm kinh nghiệm lâm sàng trong ngành, bác sĩ Hùng đã có hành trình dài trong việc cải thiện tầm nhìn cho bệnh nhân.

• Đến nay, bác sĩ Bùi Tiến Hùng đã thực hiện thành công hơn 30.000 ca phẫu thuật, trong đó có 25.000 ca điều trị cận thị bằng Laser và hơn 5.000 ca phẫu thuật Phakic ICL.
• Bác sĩ Hùng đã nhận được nhiều giải thưởng quốc tế, đáng chú ý là Award 5000 từ Staar Surgical, một giải thưởng danh giá tôn vinh các bác sĩ và trung tâm phẫu thuật xuất sắc trong việc sử dụng và phát triển công nghệ ICL.
• Bác sĩ Hùng là Phó Chủ tịch của APBA (Tổ chức phi chính phủ về phòng chống mù lòa châu Á) tại Việt Nam từ năm 2002, và tham gia vào nhiều chiến dịch mổ mắt từ thiện tại các tỉnh thành trên cả nước.

Hãy đăng ký thăm khám với bác sĩ Bùi Tiến Hùng để được tư vấn cá nhân hóa, chính xác và an toàn cho thị lực của bạn. 

8. Kết luận

Chăm sóc mắt sau phẫu thuật đục thủy tinh thể không chỉ đơn giản là tuân thủ vài chỉ dẫn cơ bản, mà là cả một quá trình cần sự kiên nhẫn, kỹ lưỡng và chủ động từ người bệnh. Từ chế độ sinh hoạt, dinh dưỡng, vệ sinh mắt đến việc sử dụng thuốc và tái khám định kỳ – tất cả đều góp phần quyết định hiệu quả hồi phục thị lực và phòng ngừa biến chứng.